Çankırı Araştırmaları [Cansaati.Org]: Çan Saati Kaça Ayarlı?

“Kentsel Sit Alanı ve Çevresi Kentsel Tasarım Taslak Projesi” · Çansaati artık yeniden faaliyete geçmeli ve şimdiki zamanı gösterir duruma gelmelidir

   Çan Saati Kaça Ayarlı?
 Ahmet GÜLŞEN
19 yüzyıl modernleşmesinin Anadolu’daki göstergelerinden biri de Avrupa’da olduğu gibi saat kuleleriydi. Saat tekniği ve matematiği Şark alimlerince yüzyıllar önce hesaplanmış ve uygulanmaya konmuş olmasına karşın halen kullandığımız mekanik saatler ile bu saatlerin kule şeklinde kente hitap eder vaziyette kullanımı yine Avrupa kültürünün mahsulüdür. Kimi zaman kentin ortasında, kimi zaman bir yamaçta, kimi zamanda bir binanın tepesinde yer bulan saat kulelerinin Anadolu’daki serüveninin II. Abdülhamit’in tahta çıkışının 25. seneyi devriyesinde (1901), valilere saat kulesi yapımıyla ilgili gönderdiği fermanla[1] başlatıldığı yada yaygınlaştığı bilinmektedir.

Avrupa medeniyet ilerleyişinde saati toplumsal hayatının içinde dahil etti. Vakit artık onlar için de önemliydi. Kıyaslamanın bir gereği yok ama bizim medeniyetimizde insan zaman içinde yaşadığının sürekli bilincindeydi. Hatta tasavvuf kültürümüzde insan, “ibnül vakit” yani “vaktin oğlu” olarak adlandırılmaktaydı. İbnül Vakit olan insan daima yaşadığı anın değerini bilir ve geleceğe bir plan dahilinde bakar.[2] Onun için tasavvuf geleneğinde terbiye almış bir insan için hiç ölmeyecekmiş gibi düşünmekle yarın ölecekmiş gibi düşünme arasında fark yoktur. Çünkü o her an zamanın gereğini yapmakta ve gelecek zamanı en doğru şekilde planlamaktadır.

------

 Sultan II. Abdülhamit, 18. yüzyılda başlayan modernleşme hareketlerini devam ettirerek 33 yıl süren saltanatında önemli icraatlara imza atmıştır. Özellikle tüm Anadolu kentlerine Avrupai tarzda okul ve saat kuleleri inşa edilmesi çalışması Çankırı gibi küçük şehirlerin modern dünyaya bir açılımı olarak fırsat doğurmuştur.

Çankırı Sultan II. Abdülhamid’in bu modernleşme çalışmalarından bildiğimiz iki önemli eserle nasibini almıştır. Biri Çankırı Mekteb-i İdadi-i Mülkiyesi’dir.[3] Diğeri ise Alibey Mahallesinde, bir yamaçta bulunan ve şehirde ‘Çan Saati’ şeklinde adlandırılan saat kulesidir.

Sultan Abdülhamit dünya konjonktürünün ağır şartları altında otoritenin parçalanmaya başladığı ve bu parçalanmanın kurumsallaştığı bir ortamda her şeye hükmetmekteydi.[4] Koskoca imparatorluğun yeniden yapılanması, merkezi ve  yerel idarenin çağdaş ve bir o kadarda rasyonel yeniden tanzimi gerekliydi. Sultan bir yandan dağılma aşamasındaki milletleri bir arada tutacak stratejiler uyguluyor, bir yandan da modernleşme çabalarına ön ayak oluyordu. Tabii bunları yaparken hayatına kasteden başarısız suikastlar, siyasi entrikalar ve yokluk O’nun en büyük engeliydi. Fakat tüm bunlara karşın omuzlarında taşıdığı İslam Milletlerinin sorumluğu Sultan’a mücadele azmi veriyordu. 

Sultan, sürekli çağdaş unsurları kullanarak modern manada siyasi mücadeleyi de icra ediyordu. Buna bir örnek kartpostallardır. Yeni demiryolları, limanlar, okullar, saat kuleleri onun padişahlığı döneminde önce fotoğraflara, ardından kartpostallara aktarıldı. Fruchtermann’ın “ilk Osmanlı kartpostal serisi”[5], Avrupa basını iddiasının aksine Osmanlı Devleti’nin çökmediğini gösteren deliller olup, elden ele dolaşarak tüm dünyada Osmanlı lehine bir propaganda aracı haline gelmiştir. 

------

 Yukarıdaki açıklamalardan da görüleceği üzere en zor dönemlerinden birini yaşayan Devletin kurtuluşunun, Atatürk’ün de teyit ettiği modern dünya gereklerini yakalamakta ve bunları yaparken Anadolu’ya yatırımı götürmekte olduğu Sultan II. Abdülhamit tarafından görülmüştür. Bu süreç daha sonra Atatürk’le devam etmiştir. Belki Çankırı topraklarına düşman ayağı basmadı ama imparatorluktan bugüne gelinen kurtuluş ve kalkınma sürecinin en önemli şahitlerinden biri Çansaati’tir. 

Sultan II. Abdülhamit Han Çan Saatini inşa ederken onu bir kez modernliğe kurudu. Saatin çalıştıkça Şehrin insanına ve idarecilerine zamanı göstereceğine ve çok önemli mesajlar vereceğine inandı. Çünkü bu saatin gösterdiği zaman bir sonsuz zamandı. Daima değişimi, değişimin ivme kazanarak dışımızdaki var olan yapıya adaptesi hatta onun yepyeni yorumla aşılması gerektiğini gösteren bir zaman. 

Çan Saati’nin çalışmadan harap durduğu bugünün şartları hiç de kurulduğu günden kötü değildir. Ne toplum savaş ve yokluk altındadır ne de yöneticilerimizin canına kasteden vardır. Kısacası Çan Saati yeniden görevini icraya devam etmelidir. 

------

Çan Saati’nin yeniden hayatın ritmini yakalaması için duyarlı idarecilerden beklentilerimiz

-         Çan Saati ciddi bir restorasyona ihtiyaç duyuyor. 
(Kanaatimce mevcut kulenin tadilatı önemli bir yekün tutmayacaktır. Bunun için yapılacak çalışmanın baştan gayetle sanatsal düşünülmesi ve projelendirilmesi önem arzetmektedir.)

-         Saati çalışır hale görmek ve duymak istiyoruz.

-         Çevre düzenlemesi yapılırsa bölgede bir önemli mekan teşkil edileceğine inanıyoruz. 

-         Turizm çalışmalarında ziyaret noktası olarak değerlendirilmeli ve tanıtımı için fotoğraflı materyaller üretilmelidir. 
(İnternet medyasının öneminin gittikçe artığı günümüzde bu resimler web sitelerine dağıtılmalı ve tanıtım yazıları gönderilmelidir.)

-         Geleneksel Karatekin festivalinde (uygun görülen) bir tür program Çan Saatinde icra edilmelidir.

-        Eserin uygun bir yerine saat kulelerinin tarihimizdeki fonksiyonun anlatılması halka zor zamanlarda dahi geleceğe umutla bakma anlayışını kazandırır.

------

Kıymetli Cansati.Org dostları, Çan Saatinin  yaşatılması ve günümüzde de fonksiyonunu icra etmesini arzuluyorum. Peki siz Çan Saati için ne düşünüyorsunuz?

Bu yazıda düzeltmeler yapılmıştır. Düzenleyen ahmetgulsen - 25.06.2006 Saat 16:13