2002 yılından buyana kesintisiz hizmet

Üye olun yazmaya başlayın ve Çankırı'nın geleceğine siz yön verin. Çankırı Araştırmaları Sitesi [www.cansaati.org]

Forum Anasayfası Forum Anasayfası » Gündem/Köşe Yazarları » Hakkı DURAN
  Yeni Mesajlar Yeni Mesajlar RSS - HÜRÜ MASALI VE ÇANKIRI
  Yardım Yardım  Forumu Ara   Kayıt Ol Kayıt Ol  Giriş Giriş

Yeni Sayfa 1

Güncel Sitemiz için tıklayınız.

Çankırı Araştırmaları Sitesi Ağustos 2013 3 ncü dönem sitesi

2002 yılından bu güne kesintisiz hizmet veren sitemizin binlerce yazı ve görselin bulunduğu arşivleri

2000-2005 I. Arşiv       2006-2013 II. Arşiv

 


Kilitli ForumHÜRÜ MASALI VE ÇANKIRI

 Yanıt Yaz Yanıt Yaz
Yazar
  Konu Arama Konu Arama  Konu Seçenekleri Konu Seçenekleri
Hakkı Duran Açılır Kutu Gör
Köşe Yazarı
Köşe Yazarı
Simge

Kayıt Tarihi: 30.12.2005
Status: Aktif Değil
Points: 947
Mesaj Seçenekleri Mesaj Seçenekleri   Teşekkür (0) Teşekkür(0)   Alıntı Hakkı Duran Alıntı  Yanıt YazCevapla Mesajın Direkt Linki Konu: HÜRÜ MASALI VE ÇANKIRI
    Gönderim Zamanı: 19.10.2007 Saat 15:20
                     
                      

 

   HÜRÜ MASALI VE ÇANKIRI

                                 

                                                                    Hakkı Duran

 

Çankırı kültür hayatını günümüze aktarılmasında en önemli rolü oynayan kişi,   edebiyat, fikir ve siyaset adamı Ahmet Talat Onay(ö.1956)'dır. Müteaddit yazılarımızda onun hizmetlerini aktarmaya çalıştık. Onay, Çankırı tarih ve halkıyatını yazma görevini Şeyhoğlu Hasan Üçok’a(ö.1938) havale ederken, Çankırı masallarını derleme işini de Ali Dehrî Dilçin’e (Ö.1977) vermiştir. Dilçin, Çankırılı anlatıcı kadınların ağzından dinlediği masalları başarıyla kayda geçirmiştir. Bunlar 1932-33 yıllarında Duygu gazetesinde tefrika edilmiştir.

        
            Tamamı dört hikaye(ya da masal)dan oluşan bu seri içinde en dikkat çekici ve Çankırı’ya özgü olanı “HÜRÜ” masalıdır. Masalın cereyan ettiği mekânlar ve şahıs kadrosu tarihî gerçeklerle önemli ölçüde uyum göstermektedir.Bu metinde, masalsı unsurların ötesinde aşağıda izah edeceğimiz üzre tarihî şahsiyetler, gerçek mekânlar ve Çankırı’ya ait emsalsiz dil hazinesi bulunmaktadır. Bu yazımızda bu unsurlardan bazılarını tespite çalıştık.
 
                ONAY'IN DEĞERLENDİRMELERİ
 

A.Talat Onay, takdim yazısında konuyla ilgili şunları yazmıştır:

 

Çankırı Masallarını değişik ağızlardan dinlemek suretiyle kayda geçirmek zahmetini muharrirlerimizden Ali Dehri Bey üzerine almıştı.Geçirdiği uzun bir nekahet döneminde mahalli masalların bir çoğunu derlemeyi başarmıştır. Bunlar Çankırı halk kültürünün büyüklük ve mükemmelliğini ortaya koymaktadır.

 

Dinlediği bir masalı bütün usül ve deyimleriyle,ağızdan çıktığı gibi bir çekici bir üslup ve eda ile nakledebilmek büyük yetenek ister. Halk hikaye ve masallarını toplamak hususunda ihmal ile geçen her gün, ninelerimizin muhayyilelerinin genişliği oranında yarattıkları bu ürünlerin tamamen veya kısmen unutulmasına yol açmaktadır.Ayrıca güzel anlatanların aramızdan ayrılması sebebiyle halkıyatımız büyük kayıplara uğramaktadır. Eksik bile olsa, milletin hayal gücü ve yaratıcı kabiliyetini gösteren bu eserleri, milli kütüphanemizde toplayarak koruma altına almak, geçmişteki ihmalleri telâfi için bir görevdir.

 

Ahmet Talat Onay, Hürü hikayesinin bazı kısımlarını özetlemekte, anlatanların ve dinleyenlerin bazı bölümlerde ağladıklarını belirtmektedir. Onay, annesinin de ölümünden kısa bir müddet öncesine kadar Hürü masalını anlattığını “ kırık dökük bir edâ ile nakl eder; felaket ifade eden kısımlarda ağlardı” diye kaydediyor. Yine merhum Onay, Hürü masalına başka muhitlerde rastlanmadığından bahisle “ sırf  Çankırı’ya mahsus ve Çankırı ürünüdür.” tespitinde bulunuyor.

  
         Bu masal, dikkatlice ve birçok defa okunduğu zaman Çankırı kültür ve tarihine dair bir çok malzeme gözler önüne serilmektedir. Mahallî deyimler ve kelimeleri toplayan arkadaşlarımız, bu masalı da değerlendirmelidirler. Çankırı’da yaşamış adlarına vakıflar bulunan bazı aile ünvanları, Çankırı’nın bazı mahalle ve  arazi adlarını bu masalda bulmak mümkündür. Yine bazı yöresel âdet ve inançlar satır aralarına yerleşmiş durumdadır.

 

    AİLE ÜNVANLARISiydircioğlu, Kirmanoğlu, Havyar oğlu, Kâsım Ağa, Canbazlar[1]

 

    MEVKİ ADLARI: Mağara Yakası, Kaz Meydanı, Çukur Hamam, Sel Evi, Balıca , Toprak Medrese, Samanpazarı.[2]

 

DİNÎ TERİM ve MOTİFLER: Kara donlu Beytullah’a yüz sürmeye niyet etmek, Kâsım Ağa’nın dini bütün bir müslüman olduğunun vurgulanması, Mağara Yakasından Hacıların uğurlanması (Hasan Üçok’un anlattığı şekildedir), daralıp duâ edince Hızır (a.s.)’ın yetişmesi, namus anlayışı, ağzı bağlı olmak(oruçlu olmak), namaz kılmak, mübînli Yâsinler okumak, kurbanların kesilmesi, zemzem.

 

MAHALLÎ DEYİM VE ATASÖZLERİ: Sardakıl olmak, kaş kararmak, peri yeline uğramak, canı başı kayısına düşmek, gür güvenç olmak, ağzımın bağı ile, Aklını zenbillemek, serçeyi Haci Mürada teslim etmek,  iler tutar yeri kalmamak, kala kalmak, sansar yoluna düşmüş yavru güvercin gibi, Domuz kurbanı kesilmiş kilise avlusuna dönmek, anasının çenberini, babasının sarığını aşağı etmek, iki eski palaska, Dili ensesinden çekilmiş samut gibi olmak.

 

      Kafle kafle, yiyinti , bimâfir, annacında, cazı, neşel, enük, hırızma,  erişik, fırkıtma, mücüde, husalanmak, caht etmek, Şebel ardmak, uğrulayın, depüklemek, çemremek, kıçın kıçın gitmek, çıkılamak, gelinlik yapmak, yelip yöğürmek, ağlamak-eğşemek, öymek, söykenmek, “uyut daş gibi, kaldır kuş gibi”, çapa çapa, ısıcak, işmar.

 

ÂDET, KIYAFET:Hırızma,(katır pazarı), kaza düğünü, peri yeli, canfes şalvar, bürüme, yazma çöreği, bindallı..

 

ALKIŞ VE KARGIŞLAR: Allah dirlik, düzenlik versin”, “Kara saçlarınız bir yastıkta ağarsın.”, “Gençliğin kara yerlerde geçsin.”, “Elâ gözlerin çıyan, saçların  yılan olsun da kendi kendini ye bitir!”.

 

 ----------------------------------------------------------------------------

 

[1] Siydircioğlu: Adına vakıf ve medrese olan Çankırılı din âlimi.

     Kirmanzâdeler: Çankırı’da âyanlık yapmış bir ailedir. Kirmanzade Hacı Mehmet ağa 1801-1818 arası, aynı aileden hacı Hasan Ağa, 1828 yılında ayanlık yapmıştır. Kirmanoğlu medresesi ve vakfı vardır. 1932’de bir Çankırı gazetesinde yayınlanan ilanda özel idareye ait İmaret mahallesinde bulunan Kirmanoğlu Medresesi arsasının açık artırma ile satılacağı duyurulmaktadır.

 
    Çankırı belediyesince yayınlanmış bir duyuruda;       

  “Kirman oğlu medresesi hariminde bulunan mezarlıkta ölüleri bulunanların on beş gün zarfında umumî mezarlık ittihaz olunan Sarı baba’ya kaldırmaları aksi taktirde bu ameliye belediyece ifa olunarak kimsenin hakk-ı itirazı olmayacağı ilân olunur.” denilmektedir.

 
      Hayvar-zadeler: Önemli bir ailedir. Hayvar-zade Hacı Mehmet Ağa, Çankırı mütesellimi iken 1824’de Kadıkıran eşkıyası tarafından Uluyazı Mevkiinde katledilmiştir.

      Canbazlar da  ayanlık yapmış bir ailedir. Orta ilçesinde Canbazlar ünvanlı geniş bir aile el'an mevcuttur.

     Kâsım Ağa: Çankırı’da bazı vakıfları olan bir Hacı Kasım vardır. Ayrıca Acıçay üzerinde Çankırı’ya altı saat mesafede Kasım Ağaların  DEĞİRMENİ diye bir değirmen olduğu bilinmektedir. Hikayedeki Kasım’ın gerçek bir kişi olduğunu düşündürmektedir.

 
     [2] Adı geçen yerler, tümüyle Çankırı'da mevcut olmuş ve işlevlerini sürdürmüş gerçek mekânlardır.
 
 NOT:  Bu masalın Çerkeş’te anlatılan bir versiyonuna rastladım. Başka bir yazıda ele almayı ümit ediyorum.
          Necati Âsım Uslu, yazdığı kıymetli eserinde  “HÜRÜ” masalının  Çankırı mahallî kültürü açısından değerine işaret etmektedir. (H.Duran)
   


Düzenleyen Hakkı Duran - 17.11.2008 Saat 12:32
Hakkı DURAN
Yukarı Dön
Hakkı Duran Açılır Kutu Gör
Köşe Yazarı
Köşe Yazarı
Simge

Kayıt Tarihi: 30.12.2005
Status: Aktif Değil
Points: 947
Mesaj Seçenekleri Mesaj Seçenekleri   Teşekkür (0) Teşekkür(0)   Alıntı Hakkı Duran Alıntı  Yanıt YazCevapla Mesajın Direkt Linki Gönderim Zamanı: 07.10.2011 Saat 16:18
 
 
 
             HÜRÜ KADIN(HÜRÜ BEBEK)
 
              Geçtiğimiz ay telefonla arayan Çankırı Belediyesi

Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Müdürü Ethem Yenigürbüz, belediye Kadın Eğitim ve Kültür Merkezi bünyesinde oluşturulan Kadın İstihdamını Geliştirme Merkezi’nde folklorik bebek yapımının gündeme alındığını  bu maksatla "Ahi-Mahi Bebek" adı verilen bir ürünün geliştirildiğini söyledi. Bu konuda ve Çankırı'yı simgeleyecek başka ürünler konusunda fikirlerimi sordu. Üzerinde düşündükten sonra aklıma gelen bir şey olursa  kendisine ileteceğimi söyledim. Sitemiz  www.cansaati.org'da  Ahmet Gülşen de benzer bir çağrıda bulundu. Bugün EthemYenigürbüz'ü arayarak önerilerimi söyledim.

 
           Önce Çankırı Belediyesi internet sitesinde buna dair bir haberi okuyalım:
 

                "Ahi-Mahi Bebek Çankırı Markası Oluyor

 

             Çankırı’nın geçmişinde özel bir yeri olan ahilik ve yaren kültürü ile Çankırı kadınının efsane ismi Mahi kadının isimleri kentin tanıtımına folklorik bebek ve çeşitli ürünlerle katkı sağlayacak.

           Belediyemiz Kadın Eğitim ve Kültür Merkezi bünyesinde oluşturulan Kadın İstihdamını Geliştirme Merkezi’nde 20 bayan hem aile bütçesine katkıda bulunmak hem de Çankırı kültürünü gelecek kuşaklara aktarmak için yoğun bir çalışma içine girdi.

             Belediyemiz ile Ortadoğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) işbirliğinde hazırlanan AB destekli “Kadınlar İş’te” projesine katılan ve bir dizi eğitimden geçirilen Çankırılı kadınlardan yirmisi Ahi-Mahi Bebek markalı çeşitli tasarımlar üzerinde çalışıyor.

            “Kadınlar İş’te” Projesinin Yerel Koordinatörü olan Zeynep Dinç, belediyemizin sağladığı imkanlarla Çankırı’nın geçmişten gelen kültürünü ve zengin turizm objelerini folklorik bebeklerle ve profesyonel tasarımlarla gündeme getirmeyi amaçladıklarını belirterek “Kadınlar İş’te projesinde Çankırılı hanımların ne kadar becerili olduklarını bir kez daha gördük. Ve onlara Belediyemiz Kadın İstihdam Merkezi’nde oluşturduğumuz atölyede hem aile bütçelerine katkı sağlama hem de Çankırı kültürünün yaşatılmasına katkı sağlama ortamı sağladık. Ahi-Mahi Bebek Çankırı için önemli bir marka olacak. Sadece folklorik bebek tasarımları değil, yöresel ürünlerle tamamen naturel çikolatalar, tatlılar ve farklı ürünlerde de Ahi-Mahi Bebek figürleri yer alacak. ……..” diye konuştu.

            Belediyemiz İstihdam Merkezi Öğreticisi Şebnem Noyat’da folklorik bebek yapımının çalışmaya katılan bayanlar tarafından kısa sürede öğrenildiğini belirterek, ilk siparişin Çankırı Karatekin Üniversitesi ile Çankırı Barosu’ndan geldiğini ve yeni siparişleri beklediklerini söyledi.".

 
                                  MAHİ KADIN DA KİM?
 
                  Ahi ile mahi kafiyeli olduğu için kolayca akılda kalıyor. Ancak Mahi Kadın diye bir kişinin varlığına hiç bir ciddî kaynakta rastlamadım. 1925'lerde ata binen bu meçhul hatun, en azından  40-50 sene daha yaşamış olmalıdır. Bu durumda Çankırı'da hayatta olan yaşlılardan çok tanıyan çıkacaktır.  Geçelim...    
 
                   Hürü, masal hüviyetinde olmasına rağmen bana göre Mahi kadın(!)dan daha gerçek ve elle tutulur bir kahramanımız. Çankırı'nın her tarafında biliniyor(du). Üstte anlatmaya çalıştığımız üzere Çankırı'ya dair çok yönlü(tarihî, edebi, folklorik) unsurlar taşıyor.  İlgililere önerim, HÜRÜ BEBEK ya da HÜRÜ KADIN diye bir figür tasarlayarak üretsinler... yanında da HÜRÜ masalı  hediye...
Hakkı DURAN
Yukarı Dön
MUSTAFA ERGAN Açılır Kutu Gör
Okur
Okur
Simge

Kayıt Tarihi: 27.09.2007
Şehir: ETİMESGUT-ANKAR
Status: Aktif Değil
Points: 33
Mesaj Seçenekleri Mesaj Seçenekleri   Teşekkür (0) Teşekkür(0)   Alıntı MUSTAFA ERGAN Alıntı  Yanıt YazCevapla Mesajın Direkt Linki Gönderim Zamanı: 07.10.2011 Saat 18:14
DEĞERLİ ÜSTAD,AĞABEYİME ÇALIŞMALARINDA DAİM BAŞARILAR DİLERİM.
HER GEÇEN GÜN DAĞARCIĞIMIZ ZENGİNLEŞİYOR,SAĞOL VAROL
 
 
MUSTAFA ERGAN
Yukarı Dön
 Yanıt Yaz Yanıt Yaz
  Share Topic   

Forum Atla Forum İzinleri Açılır Kutu Gör

Forum Software by Web Wiz Forums® version 10.16
Copyright ©2001-2013 Web Wiz Ltd.
Yeni Sayfa 1

Güncel Sitemiz için tıklayınız.

Çankırı Araştırmaları Sitesi Ağustos 2013 3 ncü dönem sitesi

2002 yılından bu güne kesintisiz hizmet veren sitemizin binlerce yazı ve görselin bulunduğu arşivleri

2000-2005 I. Arşiv       2006-2013 II. Arşiv

 

Popup Örnek