Şampiyonla baba evinde bir gün...

Belki ilerde bir 'Süreyya Ayhan Müzesi' olacak yer, tek katlı mütevazı bir kasaba evi... Ayakkabıları çıkarıp içeri geçiyoruz. İşte Süreyya'nın doğup büyüdüğü dünya...

Gördüğüm sahne bir sinema filminde olsa, herkes oturur ağlardı herhalde... Süreyya Ayhan'la baba ocağı Korgun'a gittik geçen hafta... Çankırı'ya 10 kilometre mesafedeki 3 bin nüfuslu bu küçük ilçenin belediyesi önünde "Rüzgârın kızı aramızda" diye mikrofona çağrıldı. Daha ilk selamdan, belediyenin önüne yığılan hemşerilerini yüreklerinden yakaladı:
"Korgun küçüktür, ama dünyaya büyüklüğümüzü gösterdik. İmkân verilince zoru başarabileceğimizi gösterdik. Korgunlu olduğum için gurur duyuyorum," dedi.
Kırmızı bir bluzla renklendirdiği siyah tayyörü içinde bir politikacıdan daha iyi konuşuyordu. Konuşurken gözleri, hemen karşısında ayakta kendisini gururla izleyen babasına takıldı. Konuşmasını kesti:
"Babamın karşısında konuşurken duygulanıyorum" dedi.
52 yaşındaki babası gözlüğünü çıkardı, cebinden beyaz bez mendilini aldı, yaşlı gözlerini kuruladı.
Süreyya bunu görüp üsteledi:
"Ağlaması beni duygulandırıyor."
Şimdi babasıyla birlikte kürsüde o da ağlıyordu.
   
Nasıl başardı?
Süreyya'yı ve zaferini anlamanın anahtarı, önce babası Yaşar Ayhan'ı anlamaktan geçiyor. Çünkü 'Nasıl başardılar' türünden kılavuz kitaplar için eşsiz bir mucize öyküsü bu... Öyle olduğunu anlamak için Korgun'a gidip Ayhanlar'ı ziyaret etmeniz yeterli...
Belki ilerde bir 'Süreyya Ayhan Müzesi' olacak yer, tek katlı mütevazı bir kasaba evi... Kapısında ayakkabıları çıkarıp içeri geçiyoruz. Duvarda başörtülü bir kadının fotoğrafı asılı... Bu, yıllar önce Süreyya'ya "Sen bir gün çok iyi bir sporcu olacaksın, belki ben o yılları göremem, ama dualarım seninle" diyen ve daha ortaokuldayken, yarış kazanan torununu Reşat altınıyla ödüllendiren Hacer babaanne...
Bir Anadolu evinde neler varsa onlar var bu küçük evde:
Salonda cam vitrinli büfe... Vazoda plastik çiçekler... Televizyonun üzerinde işlemeli örtü... Floresan lamba, rahleli duvar saati, pencereli ahşap kapılar ardında asılı elbiseler...
Tek ayırt edici unsur, duvardaki madalyalar...
3 göz evde 14 kişi
Bu eve 1992'de taşınmışlar.
Daha önce oturdukları ev, hemen yanda, harabe halde duruyor. Halen ahır olarak kullanılan bu evi, kimi gazeteciler fotoğraflayıp "Burada oturuyorlar" diye göstermiş. Yaşar Bey, çok bozulmuş bu işe... Sigarayı artırmış, zayıflamış. "TEK'ten emekliyim. Memurum ben, yoksul değiliz ki" diyor. "Anadolulu olduğumuz için böyle yapıyorlar" diye sitem ediyor.
O 3 göz evde tam 14 kişi oturmuşlar yıllarca.
Amca kızı Gülbahar, kucağında yeni bebesiyle, gülümseyerek anlatıyor o yılları... "Süreyyalar 3 kardeşti, biz 6 kardeş... 9 çocuk, 4 de anababalar: etti 13, 1 de babaanne, 3 odada toplam 14 kişiydik. Mutfağa da yatak serer, birbirimize sarılır yatardık. Babalarımız çalışıyordu. Biz bağ bahçe bakıyorduk. Yok yokluk da görmedik" diyor.
Süreyya, çok sevdiği babasının yanı sıra Zeki Amcasını da baba bilerek büyümüş. Hatta bir gün okuldan "Baban gelsin" dediklerinde "Hangisi" diye sorup hocasını dehşete düşürmüş. Zeki Amca, çakır mavi gözlü, tonton bir bilge kişi... Süreyya'yı "Ev içinde de tez canlı bir kızdı. Getir götür onun işiydi. Tarladayken evden su istenecekse o giderdi. Çok hareketliydi. Okula da koşarak giderdi" diye anlatıyor.
   
Rekor mu? Ne ki o ?
Ama bu tez canlılık boşuna değil. Baba Yaşar Bey'den devralınan bir atletizm sevdası var işin içinde...
Yaşar bey, daha lisedeyken, Çankırı'da bir koşuya çağrılmış. Ayağında altı kayan beyaz lastik ayakkabılar varmış. Hani şu yağmur yedi mi, çamurla ağırlaşıp bir kilo olan, delindi mi dibine karton kalıp koyulan... Pist filan da yok tabii... Şoseden Deveyolu'nda kendi deyimiyle karadüzen, yani bilinçsiz koşmuş, 3. olmuş. Arkadaşları "Ne yaptın sen, neredeyse rekor kırıyordun" demişler. "Rekor dediğiniz ne ki" cevabını vermiş. Ama sevmiş bu işi... Alışmış koşmaya... Bir gün Çankırı Stadı'nda 1500 metre koşup altın madalya almış. Herkesin çocuklarına Kurtuluş Savaşı'ndan İstiklal madalyası bıraktığı ülkede, o kızına atletizmden kazandığı altın madalyayı bırakmış; bir bayrak yarışı gibi... Madalyayı alırken, "Baba bir gün ben de alacağım bundan" demiş Süreyya... Ve ondan misliyle fazlasını almış.
   
Sarı ayakkabı
İlkokulda her bayramda koşmuş Süreyya... 23 Nisan'larda, 19 Mayıs'larda... Hatta bir seferinde öğretmeni erkeklerle yarıştırmış; geçmiş hepsini... Markalı eşofman filan bilinmezmiş hiç... Reklam filmindeki gibi, üzerinde önlüğü, ayağında babasınınkine benzer lastiklerle koşuyormuş.
"Şimdiki ayakkabısı 160 grammış. Bizimki yarım kiloydu" diyor babası... Bir gün kendisinin de mustarip olduğu o delinen lastik ayakkabılardan farklı, sarı bir ayakkabıyla çıkagelmiş.
"Hiç unutmuyorum o ayakkabıyı..." diyor Süreyya gözlerini uzağa dikerek: "Öyle hafifti ki... En iyisini, en güzelini giydiğimi düşünüyordum o zaman. Daha iyisini bilmiyorduk ki..."
Çocukluğu boyunca, babası sayesinde evdeki televizyonda TRT-1'den atletizm yarışmalarını izlemiş, özenerek... 
   
Atletizmin güzelliği
Sonra Orta 1'de Çankırı'ya yatılı okumaya gitmiş Süreyya... Tam o ara şehre spor eğitim merkezi açılmış. Ortaokul beden öğretmeni Abdülkadir Ersunan seçmelere sokmuş küçük kızı... İlk üç dereceyi kazananlar merkeze alınacakmış. Ailesi heyecanla Çankırı'ya yola koyulmuş, ama yetişememiş yarışlara... Gitmişler ki, Süreyya'nın iki gözü iki çeşme... "Siz gelmediniz, ilk 3'e giremedim" diye ağlıyor. Neyse ki hocası çok beğenip almış eğitim merkezine küçük yarışçıyı... Ve 1992'de, bilmeden, sonu dünya çapında şampiyonluklara varacak bir koşuya start vermiş.
İşte atletizmin güzelliği burada...
Korgun'da ne tesis var, ne pist, ne hoca... Sadece duru su, bol gıda ve temiz hava... Sarı ayakkabılı kız, başlamış dağ bayır koşmaya... Hafta içi Çankırı Stadı'nda çalışır, hafta sonları Korgun'a gelip ayakkabıları ayağına çekermiş. Sonra ver elini Köprübaşı, çay yolu... 
   
Canavarlı parkur
Çay yolu deyip geçmeyin...
Bu, sakin akan bir çayın kenarında, kavaklar ve ceviz ağaçlarıyla taçlandırılmış bir şose yol...
Süreyya'yı Süreyya yapan parkur...
"Mesafeleri işaretlemiştik" diye anlatıyor Yaşar Bey;
"500 metrede bir, kavağın üstüne, çeşmenin yanına işaretler koymuştuk. Süreyya önde koşardı, biz takip ederdik traktör veya bisikletle... Issız yer çünkü... Domuzlar mısır yemeğe gelirdi. Korkardık canavar (kurt) çıkar diye... Ve Süreyya yarışırdı bizimle... Sonra 4 kilometre koşar, çeşmeden suyunu içer, dalından böğürtlen yer, çıkarken serada kurulanırdı."
   
Emektar traktör
Süreyya'nın yarıştığı 18 AP 295 plakalı sarı DMC Leyland traktör duruyor hâlâ... Zeki Amca, çeyrek asırlık traktörüne binerken "Deve verseler gözüm yok" diyor, "Bu, taksi gibi benim için..."
Yıllar önceki gibi, iki erkek kardeş traktörle yola koyuluyorlar. Biz de şoförümüz Aşkın'la arkalarından... Süreyya yine önlerine düşüp elindeki kronometreyle 10 yıl önce işaretlenmiş kavakların arasındaki mesafeyi ne kadar sürede aştığını ölçerek koşuyor. Fark şu ki, şimdi içinden geçtiği domates tarlalarında çalışanlar, çeşme kenarında eşeklerini sulayanlar Süreyya'yı görünce "Hoşgeldin şampiyon" diye bağırıyorlar.
Onların yıldızı o...
   
Fırtına koparan ilişki
Sonrası malum; Süreyya'nın tabiriyle "Süreyya Ayhan'ı, Süreyya Ayhan yapan adam" çıkmış ortaya...
Çankırı Spor Eğitim Merkezi'nde Yücel Kop'la tanışmışlar. Ve o, bu yeteneği keşfetmiş.
Süreyya önce Ankara'da Yahya Kemal Lisesi'nde okumuş. Burada MTA'da forma giymiş. Sonra Kahramanmaraş Spor Akademisi'ni kazanmış. Yücel Kop, Gaziantep'e tayin olduğu için onun yanına gidip gelmeye başlamış. Evli ve bir çocuk babası olan antrenörü Kop'la gönül ilişkisinin basında kopardığı fırtına malum...
Ama o, bundan hiç etkilenmemiş gibi...
Okulu bitince Gaziantep Belediyesi'nin sporcusu olarak rekorlar kırmaya başlamış. 2000 yılında Brüksel'deki Golden League yarışmasına Boğaziçi Üniversitesi öğretim üyesi Deniz Gökçe'nin kişisel yardımıyla katılabilmiş ve madalya yağmuru böylece başlamış.
   
Babasız koşu
'Rüzgârın Kızı'nın bu koşusu onu sonunda Dünya Atletizm Şampiyonası'nda 1500 metre finaline sürükledi. Yarışı hepimiz nefesimizi tutarak izledik, ama herhalde en büyük heyecanı Korgun'da televizyon başındaki eski bir atlet yaşadı. Yaşar Ayhan, gidemedi kızının zirve koşusuna...
Sık sık eşek anırması, horoz ötüşüyle kesilen avlu sohbetimizde nedenini sorduğumda duygusallaşıyor, kahverengi tespihinin tanelerini çekiştirerek Anadolu insanına özgü bir tevekkülle "Şey yapan olmadı" diyebiliyor ancak...
"Davet edilmedik. Unutulduk" diyemiyor.
"İmkânımız da yoktu" diye ekliyor sonra... Ama hemen toparlıyor:
"Davet etseler giderdim belki, ama gözüm de arkada kalırdı. Çünkü biz burada olmasak basın gelmezdi buraya, buraları tanıtamazdık."
Onun derdi, Korgun'un yarım kalan sanayi tesislerini gündeme getirmek... Bu fırsattan istifade doğup büyüdüğü toprakları zenginleştirmek... 
   
"Telefonda ağlaştık"
"Nasıl kalbiniz dayandı kızınızın dünya şampiyonluk koşusuna" diye soruyorum.
Meğer yarıştan önceki gece Süreyya'nın birinci geldiğini görmüş düşünde... Ama kimselere diyememiş. Yarış başlayıncaya kadar 'içi yanmış bayağı'.
Yarışta iki Rus, kızını bloke ederken, üçüncünün öne geçmesine kızmış. O gün aramamış Süreyya'yı... Ertesi gün telefon etmiş:
"Seni seremonide ağlarken gördüm" demiş.
"Ne diye ağlıyorsun kızım? Ağlarsam ben ağlarım" demiş.
"Ben öyle deyince o da başladı ağlamaya... Ağlaştık karşılıklı telefonda" diyor.
Yine önce gözlükler gözden, sonra beyaz bez mendil cepten çıkıyor; yaşlı gözler kurulanıyor.
Geleceğin olimpiyat şampiyonunun sırrı, baba evinde daha iyi anlaşılıyor.    

'Hayatın koşusu hiç bitmez'

Atlet olmasa o da Korgun'da çoluk çocuk sahibi bir ev kadını olacaktı. Atletizm imdadına yetişti ve Süreyya koştukça hayatının çarkını değiştirdi

Korgun'da resmi tören vardı o gün... Bakan gelecek, valiye ziyarete gidilecek, halka hitap edilecekti.
Süreyya Ayhan, o pistlerden tanıdığımız deli fişek kız değildi sanki... Resmi kıyafeti içinde ve siyah yüksek topuklu ayakkabılarının üstünde biraz rahatsız duruyordu.
Törenler biter bitmez, daha evinin kapısında, sokak ortasında topuklu pabuçlarını çıkarıp attı, eve koşup vücudunun bir uzvuna dönüşmüş spor ayakkabılarını giydi. Üzerine bir eşofman geçirdi. Rahatladı.
Evinin bahçesinde, o sıcak aile sofrasında birlikte çorba ve tavuklu pilav kaşıkladık.
Sonra, özel hayatını fazlaca kurcalayan basına konuşmama kararını bizim için bozarak sohbete daldı.
   
Çocukken kimin gibi olmak isterdin?
İsimden ziyade başarı etkilerdi beni... Televizyonda yarışmaları izler, cirit, yüksek atlama, 1500 metre, 24 branşın hepsine, her türden başarıya imrenirdim.
   
Yarışma öncesi nasıl motive olursun?
Durgunlaşırım önce. Konuşmam fazla... Kimseyi düşünmem. Tek düşüncem vardır: Finiş çizgisini birinci olarak geçmek... Zaten stada girince heyecanım biter. 70 bin kişilik statta koştum. İnan, o gürültüyü duymuyorsun bile... Sadece birincilik, başka şey düşünmüyorsun. Koşarken arada ekrana bakarım, arkadakiler ne yapıyor diye. Bir de her 100 metrede kronometreden geçiş zamanlarına bakarım. Ve sadece kazanmaya odaklanırım.
   
Son yarış öncesi çok gergin görünüyordun?
Vücudumun doğallığından dolayı asabiydim. Tabii yarışmanın da stresi oluyor. Elimde olmayan bir gerginlik o... 
   
Seninki neredeyse bizim "milli adetimiz" oldu. Rahatsız oldun mu işin bu kadar büyümesinden...?
Aslında ben şort giyince fark edildi o iş... "Tayyip Erdoğan mı kapattırdı" filan dediler, onu araştırırken ortaya çıkardı gazeteciler... 
   
Kötü mü? Bir tabu devrildi sayende...
Doğrusu iyi mi oldu, kötü mü düşünemiyorum bile... Kafam karışık bu konuda...Nabzı tutamam. Ama beni kötü etkiledi.
   
Güzellik kraliçesi seçilsen bütün dergilere kapak olurdun. Ama bir Anadolu kızının şampiyonluğu aynı sansasyonu yaratmadı. Neden sence?
Önemli değil bu... Gittiğim yerlerde erkeklerden çok kadınlar bağrına basıyor beni... Önemli olan bu...70 milyon içinde 3-5 kişinin kıskançlığı önemsiz. Geçmişi unuttum, bundan sonrasına bakıyorum. Sırada olimpiyat şampiyonluğu gelecek inşallah...
   
Koşunla adeta kadınların önünü açtın. Hemen peşinden voleybolcu kızların başarısı geldi.
Öyle düşünülüyorsa ne mutlu bana... Hiçbir servet, bu tatmini sağlayamaz.
   
Koşarak özel hayatına da bir özgürlük alanı açtın. Başaramasan antrenörünle ilişkinden dolayı bir linç başlayabilirdi.
Ama başaramasam da ben yine Süreyya Ayhan olarak tavrımı değiştirmezdim. Bu benim hayata bakışım. 
   
Çok taviz verdin mi buraya gelebilmek için... Akranların gezip tozarken sen antrenmanda terliyordun?
Evet, yaşantım belki çok farklı olabilirdi, ama bu seçtiğim yoldu. Şimdi dönüp baktığımda "İyi ki bunu seçmişim" diyorum. Belki daha çok gezer tozardım ama bu gururu yaşayamazdım. Herkes gezip eğlenebiliyor, ama şu an benim yaşadığımı kimse yaşayamıyor.
   
Vilayetteki törende Çankırı Valisi, Bakan'dan senin adını vermek üzere tartan pist isteyince "Gerek yok" diye itiraz ettin. Niye?
Buranın acil ihtiyacı bu değil ki... O pistte koşacak çocuğun önce eğitilmesi, sağlıklı su içmesi, iyi yemek yemesi, sıkı giyinmesi, asfalt yoldan okula gitmesi lazım. Ailesinin maddi imkânları olması, abisinin iş bulması lazım. Bunlar olmadan tartan pist olsa ne olacak? Daha Çankırı'nın çoğu köyünde elektrik yok. İşi, yolu, suyu olmayanlar nasıl spor yapsın?
   
Türkiye'de 35 milyon kadın arasında sadece 1632 lisanslı kadın atlet varmış.
Tabii komik bir rakam bu... Ama son zamanlarda kızlardan başvuru artmış. Bu, en büyük hediye benim için. Bir gün spor hayatım bitebilir, ama bu katkım unutulmaz.
   
Sahi ne olur bir gün koşamazsan?
Başka alanlarda koşarım. Hiç bitmez ki hayatın koşusu...