Çankırı Araştırmaları Sitesi | Forumlar  
Çankırı Araştırmaları Sitesi  
Çankırı Araştırmaları Sitesinin 2002-2005 dönemi arşiv kayıtlarıdır.
 Arama Forumlar  Yazılar  Resimler  İletişim  
          www.cansaati.org
   
 

 

 
 Tüm Forumlar
 Kitap Tanıtımları
 
Çankırı İle İlgili Tahrir Defterleri
  Yazıcı Çıktısı /Yazıyı Bilgisayarına kaydet  

Yazan Önceki Konu Konu Sonraki Konu  
ferruhtoruk
Okur


Ankara
12 Cevap
Gönderim - 23/02/2005 :  14:01:54      
BOA ve TKGMA de yer alan Çankırı ile ilgili tahrir defterlerinden üçünün tanıtımını 21 şubat 2005 de sitenin yazılar servisinde vermeye çalışmıştık. Şimdi ise bu üç defterin dışında olanları vermek istiyoruz.

TD 375: Eskisi M.925/H.1519 Yenisi M.937/H.1530

BOA Tapu tasnifin de 375 numara ile kayıtlı bulunan defterin hazırlanış tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber Kanuni Süleyma nın saltanatının ilk yıllarına ait olduğunu söyleyebiliriz. Defterde bulunan bazı kayıtlarda sipahilere veriln timarların en eskisinin 1519 en yenisinin ise 1530 da kaydedildiği görülmektedir. Çankırı ile birlikte Kastamonu sancağındaki has, ze amet, tımar ve mustahfız tımarların yer aldığı defter toplamda 350 sayfadır. Bu sayfalardan 242-350 arası Çankırı ile ilgili tahrirlerdir.
"Defter-i Mücmel-i Liva-i Kengırı" başlığı altında başlayan defterin yeni bir tahrir neticelerini aksettirdiği anlaşılm aktadır. Bu defter bir anlamda TD 97 nin devamı niteliğindedir. Fakat bu defterin farklı olan tarafı buradaki tımarların iltizama verilmiş olması ve dolayısıyla da tımar bedellerinin yüksek oluşudur. TD 97 nin daha önceki yazımızda Yavuz döneminde hazırlandığını söylemiştik. Bu tahririn de Yavuz un ölümüyle 1521 den sonra Kanuni zamanında tamamlatıldığını gönül rahatlığıyla söyleyebiliriz. Muhtemelen Kanuni zamanında tamamlanan bu defterin 1521 yılında tımar beratlarının yenilenmesi üzerine tertip edildiğini söyleyebilirz. Defterin 2-234 sayfaları Kastamonu tahririlerine ait olup, 234-42 araları ise (nedeni bilinmemektedir.) boş bırakılmıştır.Defterde Çankırı Livası; Kengırı, Kalecik, Çerkeş, Kurşunlu, Milan, Karı pazarı(Orta), Koçhisar (Ilgaz), Tosya ve Kargu olarak idari birimlere ayrılmış şekilde gösterilmiştir.
Defterin Tahrir emini ve katibi bilinmemektedir.

TD 438 H 937/M 1530

BOA tapu tasnifinde yer alan defter Anadolu Eyaleti ne ait sancakların nufüs ve hasılatı ile dirlik ve evkaflarının dökümünü göstermektedir. Defter iki cilttir. Birinci cildi Umumi eyalet icmalı şeklinde tertip edilmiştir. İkinci cildi ise aynı arşivde 166 numarada kayıtlıdır. Defterin 703-752 sayfakları arası Çankırı Sancağı' na ait bilgiler içermektedir. Defterde Çankırı dışında Kütahya, Ankara, Hamid, Karahisar Sahib, Kastamonu, Kocaeli ve Bolu sancaklarının tahrirleri mevcuttur. Kütahya Kanunnamesinin de bulunduğu bu defterin başında Padişah, vezir azam ve ümera hasları olmak üzere sancaklardaki dirlikler ve vakıflar hakkında özet bilgiler yer almaktadır. Burada vergi veren nüfusun adları tek tek verilmemiş, sadecce her nahiye veya kaza için toplam sayıları belirtilmiştir. Aynı zamanda vergilerin tutarı sadece akçe olarak tutulmuştur. Ayrıca her kaza içerisinde vergi veren nüfus, has, zeamet, tımar, muhtahfız tımarları veya vakıf gibi ayrı alt başlıklar altında toplanmıştır. Her kazanın sonunda vergi veren ve vermeyen nüfusun kaydedildiği bu defterde ayrıca şehirdeki vakıf ve mülk eserlerde zikredilmiştir. (Bu eserler daha önceki yazımızda da belirttiğimiz üzere defterlerin tanıtımının ardından Çankırı merkez baz alınacak şekilde cinsleriyle birlikte yerleri "mahalle" ile birlikte sayısal olarak verilecektir)
Defterin tanzim tarihi tam olarak bilinmemektedir. Kanuni nin ilk yıllarında düzenlendiği ni kabul edibiliriz. Çünkü Kanuni nin ilk yıllarında ülkenin tamamını tahrir ettirdiği bilinmektedir. (Bkz: Ö.Lütfü Barkan: Türkiye de İmparatorluk Devirlerinin Büyük Nüfus ve Arazi Tahririleri ve Hakana Mahsus İstatistik Defterleri 1, İFM II, 1941) Ancak 438 nolu defterin yeni bir tahririn neticelerini değil de önceden yapılan tahririlerin neticelerini yansıttığı anlaşılmaktadır. (Bu defter hakkında Suraiya Faroqhı, Ankara ve Çevresindeki Arazi Mülkiyetinin ya da İnsan-Toprak İlişkilerinin Değişimi, Tarih İçinde Ankara, 1981 Seminer Bildirileri, Ankara 1984, syf: 63) Bu nedenle defterdeki bilgiler her sancak için aynı tarihe ait değildir. Nitekim Çankırı Sancağı na ait bilgiler 1521 tarihli TD 100 e ait bilgilere dayanılarak verilen Hamid Sancağı na ait bilgilerdir (Bkz: td 100, 21 Şubat 2005 tarihli yazı).Her iki defteri karşılaştırdığımız da çok küçükde olsa bazı farklılıklar göze çarpmaktadır. Bunlar ya katip hatalarından ileri gelmekte ya da aradaki zaman farkından kaynaklanmaktadır diye düşünüyoruz. 100 nolu mufassal defterde Karı pazarı nahiyesinin tamamı ile Kalecik nahiyesinin yarısı, defterin kopuk oluşu sebebiyle yer almadığından bu nahiyelere ait bilgileri bu defterden yani TD 438 den elde edibiliyoruz. TD 100 de yer almayan evkaf kayıtları da bu defterden hareket edilerek tespit edilebilir.
Çankırı Sancağı na ait kazaların kaç akçelik kadılık olduğu ve defterin sonunda yer alan o sancağa ait vakıf ve mülk eserlerin sayısı hakkında da bu defterde verilen toplu bilgiler, iler de dökümünü ve cinslerini vereceğimiz evkaflar ve yerleri hakkında önem arz etmektedir.

TD 291 H 962/H.1555

BOA Tapu tasnifinde kayıtlı n-bulunan bu defter Ankara defteri olarak bilinmekle birlikte aslında Çankırı Evkaf defteridir. Kanuni zamanında hazırlanan ve mukaddimesinde tahrir emini olarak Mehmed katip olarakta Mahmud adlı birisinin kayıtlı olduğu bu defter diğer tanıttığımız defterlerde de olduğu gibi divan rakamlarıyla tanzim edilmişti. (Tahrir emini Mehmet ve katip Mahmut' un kimliği şimdilik çözülememektedir). Çankır Sancağı evkaf ve emlak kayıtlarının bulunduğu defter toplamda 249 varaktır. 1555 yılını gösteren bu defterin evkaf defteri olarak hazırlanması ilgi çekicidir. Defterin önsözünde (mukaddime) Defter de önemli bir husuda vakıf müeseselerinin kuruluş tarihlerinin takip edilirliğidir.

TKGM TD 81 H.986/M.1579

Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Kuyud-ı Kadime Arşivi' nde kayıtlı olan bu defter bir mufassal defterdir. III Murat zamanında yapılan tahririlerin kayıtlarını ihtiva etmektedir. Defterin tanzim emini olarak Mustafa bin Ahmed ve katib de Mustafa bin Murad olarak kayıtlıdır. Defterde, mukaddime bölümünden sonra III Murad ın tuğrası yer almaktadır.Önemli bir nokta ise bu defterin baş tarafında Çankırı Livası Kanunu nun bulunmasıdır. Defter yanlış ciltlenmeden dolayı olmalı ki baş tarafındaki sayfalar karışıktır. hatta Kanunun namenin bir kısmı da kopmuştur. Son derece düzenli tutulmuş bulunan bu defter toplamda 371 sayfadır. Çankı Sancağı nda yapılan son tahririn neticelerini veriyor olması bakımından da dikkate değerdir. Ayrıca defterin sonunda bir vakfiye süretiylekarşılaşılması da heyecanlandırıcıdır. Bu vakfiye Çankırı da vakıf eserleri bulunan ve bu eserler için düzenlenmiş olan Şeyh Bahaddin Hanikah-ı vakfiyesidir. Vakfiye dokuz sayfa olup arapçadır. Ayrıca defre de her nahiyede bulunan yayalaklar ile o yaylakların cenmaatleri ve vergi gelirleri de yer almaktadır. (Tahrir Emini Mustafa bin Ahmet ile katibi Mustafa bin Murad' in kimlikleri çözülememekle birlikte Mustafa Bey' in ilk sancak beyi Kasım Bey den sonra Çankırı nın o nuncu sancak beyi olan ve bu görevi 1584 de Ahmet Bey den alan kişi olma ihtimalı yüksektir. Mustafa Bey in bu görevi 1585 de bıraktığı nı da söyleyebiliriz. Ahmet Bey' in 1581 deki Çankırı Sancak beyliğinden sonra onun Aydın Sancak beyliğine gönderilmesinden sonra yaklaşık 2 yıl gibi bir süre Çankırı sancak beyliğin de bulunduğunu düşündüğümüz Mustafa Bey in doğum ve ölüm tarihi de bilinmemektdedir)

TKGM TD274 H.986/M.1578

TKGM Arşivi' nde Kuyud-ı Kadime de bulunan bu defter timar icmal defteridir. III. Murad zamanında vuku bulan tahririn neticelerini ihtiva etmektedir. Tahrir emini olarak TD 81 in emini ve katibi olan Mustafa bin Ahmet ile Mustafa bin Murad yer almaktadır. Defter toplam 72 sayfadır. Defterde sırasıyla padışah, ve sancakbeyi hasları daha sonra da ze ametler, sipahı tımarları ve mustahfız tımarları yer almaktadır.

TKGA TD 578 H.987/M.1579

TKGM Arşivi Kuyud-ı Kadime de kayıtlı bu defter de III. Murad dönemi tahrirlerini ihtiva etmektedir. Defterin tahriri emini yine Mustafa bin Ahmet katibi de yine Mustafa bin Murad dır. Defterin baş kısmında yer alan mukaddimeden sonra dikkat çeken bir nokta II. Beyazid' in Çankırı da yer alan vakıflarının bulunmasıdır. (Bu vakıfların neler olduğu, evkafların dökümü ve cinsinin belirtildiği bölümde aksettirilecektir).

Kengırı Livası na ait BOA ve TKGMA de yer alan Tahrir Defterleri

Yeri Eski No


Forumda görüş beyan etmek ve yorum yapmak için üye olmanız gerekmektedir.
Yer alan ifadeler kişisel olup, hiçbir kurum ve/veya kuruluş adına görüş bildirilmez, bildirilse dahi kişisel kabul edilir ve yer alan her görüş yazarını bağlar. Site grup, cemaat, klik  vs bir sınıflama olmaksızın herkese açık olduğu için LÜTFEN POLEMİKLERE GİRMEYİNİZ, sadece kamuya sunacağınız bilgi ve görüşleri bizlerle paylaşınız. Yazılara yapılacak tenkitler edebi ve bilimsel formlar ve bilimsel etik açısından uygun olmalıdır. Kişilik haklarını ihlal halinde, hukuka, ahlaka aykırı görüş beyan edildiği ve ticari reklam yapıldığı durumlarda yazının yayınına izin verilmez. Kitap,dergi tanıtımları ticari sayılmaz. Yazılarınızda yaptığınız alıntılar (iktibaslar) için açıkça kaynak gösteriniz.

Çankırı Araştırmaları sitesi'
nde yayınlanmakta olan bütün yazılar, telif hakları yasalarınca korunmaktadır. Tümü yazarlarının yada telif hakkı sahiplerinin izniyle sitemizde yer almaktadır. Yazarların izni olmaksızın sitede yer alan metinlerin —kısa alıntı ve tanıtımlar dışında— herhangi bir biçimde basılmaması, yayınlanmaması, editörlerimizin ve üyelerimizin kaynak belirtmeden herhangi bir alıntıyı sitemizde yayınlamaması önemle rica olunur. Kaynak belirtilmeksizin sitemizde yayınlanan alıntılar ve görüşler yazarlarını bağlar.

Kalite Anlayışımız:
Lütfen bildirilerinizi yayınlamadan önce yazım kuralları ve içerik açısından kontrol ediniz. Mümkünse önce word belgesi olarak yazıp denetleyiniz. Sonra kopyala-yapıştır yöntemiyle buraya taşıyınız. Dilimize gereken özeni göstermeyen ve kurallara uymayan bildiriler silinecektir.

   



Ana Sayfam Yap Favorilerime Ekle       © Çankırı Araştırmaları Sitesi hatsanat site yönetim sayfa başına git